al.-węgorz

 

amnieli-aniołowie

b

 

bagielki-kruche ciasteczka

 

barć-ul pszczół w drzewie

bedłki-grzyby nieprawdziwe

berklejdy-muzykanci

bialica-kobieta

bildowany-kształcony

bleceć-beczeć

bleje-leszcze

boczyczki-trzewiki

bogoborca-bezbożnik

bombony-cukierki

brutka-panna młoda

brutkan-pan młody

brutny taniec-taniec weselny panny młodej brzebrzelić-świergotać

brzydak-brzydal, osoba nie ładna

buksy-spodnie

bulby, gulby-kartofle

bziałka-niewiasta, żona

bziały-biały

c

cepić, ocepsiny-oczepiny panny młodej

cerm-stypa (uczta pogrzebowa)

chojka-sosna

chto-kto

cłek, cłoziek-człowiek

co jęksego-co innego

cołnusek-łódź

cubrować-drapać się

d

 

dużi-duży

dzieciuki-dzieci

dziewczoki-dziewczęta

dzyndzałki-pierogi

e

 

eno-tylko

 

f

 

fafernuchy- pikantne ciastka (z solą i pieprzem)

 

flada-placek

fejny-ładny, dobrry

flince-naleśniki

fryśtik-śniadanie

g

gabel-widelec

 

gadka-mowa

gbur-bogaty rolnik

glonek-kromka chleba

gnaty-kości

gorziałka-wódka

gościniec-karczma

Gody-święta (Bożego Narodzenia)

gorzałka-wódka

gamajda-niedołęga

guziny-zabawy wiejskie urządzane w okresie od Bożego Narodzenia do Nowego Roku

j

jebrząb-wieczorne spotkania letnią porą dorastającej młodzieży

jeglija-  świerk, choinka

jino-     wino

jutrznia-pora przed wschodem słońca, (a także misterium religijne, teatr ludowy

            w Wigilię Bożego Narodzenia)

k

 

kadyk-jałowiec

kalmus-tatarak

kancjonał-zbiór pieśni religijnych

kantor-śpiewak kościelny

karw-snop zboża

każdziurnisty-każdy

kele-koło

kelmer-wolny chłop

kiecka-codzienna sukienka

kierco-choinka

kiermasz-wielka gościna kończąca odpust

kieza-ser (gotowany)

klejdziki-ubtanie

klekner-dzwonnik

lumpy-buty z drewna

kładzianki-czas spania

kłańba-ukłon

kole-obok, przy

komp-szynka, udziec

kracała-niedołęga

krokorzeć-gdakać

krom-oprócz, poza

kropówki-buty z cholewami

krupy-kasza

krzesiste –zsiadłe (mleko)

krzywoń-niedara

kścić-kwitnąć

kuch-ciasto

kulnąć-potoczyć


l

lenka-napój z jagód jałowca i miodu

 

lo-tylko

ł

łagiew-naczynie na wodę

łoncki rok-zeszły, poprzedni rok

łyska-łyżka

m

maranka-sielawa

maszkary-przebierańcy

matlich-posiłek

miano-imię

mliko-mleko

montewka-łyżka wazowa

mózić- mówić

mózim- mówimy

muza-mąka rozmieszana z wodą

n

najrzenie-miłość

niespogorsy-niezły, dobry

nenso-mięso

nowolatko-specjalne ciastka noworoczne w kształcie figurek np. zwierząt

o

obleka-ubiór

ochłodeczka-cień

odwitać –żegnać się

p

pacie- łapcie, rodzaj obuwia

pacyny-wiosła

paj-jabłkowy placek

part-grube płótno lniane

pazdry- rzeźby na zwieńczeniu szczytu mazurskiej chałupy

pejpusz-sieja (gatunek ryby)

pienie-śpiew

plince-placki

palinocka-noc świętojańska

pępek-ostatnia garść zboża rosnąca na polu

plazyr-rana

plon-wieniec dożynkowy

plotuski-wstążki

płociczka-płotka (gatunek ryby)

policzek-polny grzyb

pomaska-masło

popielnik-popielec

portki-spodnie

póścian-cień

pozywać-jeść, spożywać

przaśnica-chleb nie kwaszony

psić-pić

r

rajby-swaty

rajek-swat

rentozina-wołowina

rerać-śpiew skowronka

richtik-słusznie

robactwo-ptactwo domowe

rozbredzić się-rozgadać się

rozmaite-różne

rozziercić- rozwiercić

rókle-buraki

ruchelka-bukiet kwiatów

rumny-wysprzątany

s

samośny-sam

scaw-szczaw

scery-czysty

scękać-pyskować

scubły-szczupaki

siececki (klepa)-sieci rybackie

siła-dużo, wiele

siurki-młodzieńcy (młodzi chłopcy)

skorzęki-buty

skrzecki-skwarki

snapsik-kieliszek wódki

spuścić się – zdać się na kogoś, polegać na czyjejś opinii

sromotecka-wstyd

strych-stary dziad

swarzyć-strofować, łajać

szczkać-łkać

szistko-wszystko

sztof-kwarta wódki

ś

śkólnik-nauczyciel

śneptusek-chusteczka do nosa

śpik-sen

śtrafelki-pończochy

t

taska-filiżanka

tinta-atrament

tintorek-kałamarz

trud-trucizna


u

uczba-nauka

ujuszyć się-zakrwawić

umerł- zdechł

urwaniec-urwis, łobuz

w

warzyć-gotować

wądół-dół

wągrów-ogród

wiluftować-wywietrzyć

w pół zmierzchu-wieczorem

wsi rok-przyszły rok

wurszt-kiełbasa

wurszty z krupów-kaszanka

wysterka-kamizelka, kurtka

z

zacerza-kolacja

zaklepajka-zasmażka z mąki i masła

zakon-prawo

zaneszć-zanieść

zdechli-umarła, zmarli

zdoktorować-wyleczyć się

zgło-całun pogrzebowy

zianek-wianek

ziecierza-kolacja

Zielganoc-Wielkanoc

ziencej-więcej

zidzieć-widzieć

zilija-wigilia

zły (diabuł, kłobuk, lataniec, ślach)-diabeł

zrajenie-wyswatanie

zuse-sos

zydlungi-kolonie

ż

żywioła-bydło

 

 

Źródła: Gawędy J.Podziewskiego

Kużniewski (red.) „Warmiacy i  Mazurzy”. Olsztynek 2002

Przepisy kulinarne  Z. Sokolskiej

A. Szyper „Zwyczaje, obrzędy i wierzenia Mazurów i Warmiaków” Olsztyn 1975

H. Kurowska „Bajki Warmii i Mazur” Warszawa 1956